Το ιστορικό της ίδρυσης του Νικηφορείου γυμνασίου Καλύμνου

Το ιστορικό της ίδρυσης του Νικηφορείου γυμνασίου Καλύμνου

του Πρεσβυτέρου Γεωργίου Δρ. Χαραμαντά π.Θ.
Πηγή: Το ιστορικό της ίδρυσης του Νικηφορείου Γυμνασίου Καλύμνου (κατά την χρονική περίοδο 1905-1907)

Σημαντικό γεγονός στην εκπαιδευτική ιστορία της τουρκοκρατούμενης Καλύμνου, υπήρξε αναμφίβολα η ίδρυση του Νικηφορείου Γυμνασίου στις αρχές του 20ου αιώνα.

Το γεγονός αυτό οφείλεται κατά κύριο λόγο στη γενναιόδωρη προσφορά του αειμνήστου Αρχιμ. Νικηφόρου Σ. Ζερβού, ο οποίος το 1905 διέθεσε το απαραίτητο χρηματικό ποσό, για την ίδρυση του «Νικηφορείου Γυμνασίου» ή της «Νικηφορείου Ελληνικής Σχολής» όπως ακριβώς τιτλοφορείται στην προμετωπίδα του Διδακτηρίου, με βασικό σκοπό την καλλιέργεια των Ελληνικών Γραμμάτων και γενικά την προαγωγή της Ελληνοχριστιανικής Παιδείας, στη γενέτειρα του Κάλυμνο.

Την Ιστορική αυτή απόφαση του, για την ίδρυση «Ελληνικής Σχολής» την έκανε επίσημα γνωστή ο ίδιος ο Δωρητής στον αείμνηστο Μητροπολίτη Λέρου και Καλύμνου Γερμανό Θεοτοκά (1903-1918) με την παρακάτω επιστολή του.

Εν Καλύμνω τη 15η.9.1905
Προς την Α.Π. τον Μητροπολίτην Λέρου και Καλύμνου
κ.κ. Γερμανόν
Ενταύθα
Πανιερώτατε και Σεβαστέ μου φίλε,
Διαμείνας επί πολλά έτη εις το εξωτερικόν, ως ταπεινός λειτουργός της Εκκλησίας και πόθον ιερόν κατά νούν έχων, όπως φανώ κατά το ενόν χρήσιμος εις την εμήν φιλτάτην πατρίδα, προσεπάθουν πάντοτε ίνα περισώζω οικονομίας προς εκπλήρωσιν του ιερού τούτου πόθου.
Ο πόθος δ’ ούτος ήν να οικοδομήσω μίαν Ελληνικήν Σχολήν παρά τω κτηρίω του Ιερατικού Συνδέσμου, όπερ υπάρχει εις το εν Αγία Μαρίνη κτήμα της μακαρίτιδος θείας μου.
Επιθυμών δε να ίδω την Σχολήν ταύτην τετελειωμένην προ του θανάτου μου, διαθέτω εκ των οικονομιών μου ποσόν των 500 λιρών Αγγλίας και διορίζω Επιτροπήν συνισταμένην εκ των αδελφών μου Κλεάνθους και Δανιήλ, του Ανεψιού μου Σακελλαρίου Κλ. Ζερβού και των κυρίων Ιωάννου Θ. Ολυμπίτου και Νικολάου Καλαβρού, όπως υπό την προεδρίαν της Υμετέρας φίλης Πανιερότητος, συνελθόντες μεριμνήσωσιν περί της ταχείας εκτελέσεως του έργου.
Παρακαλώ όθεν υμάς να λάβετε την καλωσύνην και προσκαλέσετε όσον τάχιον την άνω επιτροπήν όπως ενεργήση περί της ενάρξεως του κτιρίου.
Εν τούτοις πάσιν κατασπαζόμενος ευλαβώς την πανίερον σας δεξιάν, διατελώ της Υμετέρας Πανιερότητος φίλος ολοπρόθυμος.
Υπ. Αρχιμ. Νικηφόρος Ζερβός

Με την παραλαβή της παραπάνω επιστολής, ο Μητροπολίτης Γερμανός με την ιδιότητα του Προέδρου της «Εφορείας Σχολών» συνεκάλεσε στα γραφεία της Μητροπόλεως τα Μέλη της «Εφορείας Σχολών», σε κοινή συνεδρίαση για την οριστική λήψη αποφάσεως σχετικής με την ανέγερση του Διδακτηρίου της «Ελληνικής Σχολής». Στη συνεδρία αυτή συντάχτηκε το παρακάτω πρακτικό.

Η υπό της Αυτού Πανοσιολογιότητος του συμπολίτου ημών Αρχιμ. κ. Νικηφόρου Ζερβού ορισθείσα Επιτροπή υπό την προεδρίαν της Α.Π. του Μητροπολίτου ημών κ.κ. Γερμανού σήμερον την 30η.9.1905, ημέραν της εβδομάδος Παρασκευή, εις συνεδρίαν εν Ιερά Μητροπόλει και λαβούσα γνώσιν του από 15ης λήγοντος τούτου μηνός γράμματος της Αυτού Πανοσιολογιότητος προς την Α. Πανιερότητα, ανακοινωθέντος αυταίς υπό της Αυτού Πανιερότητος, δι’ ου η Αυτού Πανοσιολογιότης ο συμπολίτης ημών Αρχιμ. Νικηφόρος Ζερβός εξ ευσεβούς και φιλοπάτριδος αισθήματος ορμώμενος ευηρεστήθη να διαθέση εξ ιδίων αυτού 500 λίρες Αγγλίας προς άμεσον οικοδομήν και εντελή αποπεράτωσιν «ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ» εν τη Κοινότητι ημών, εντός του παρά τον Ιερόν Ναϊσκον της Αγίας Μαρίνης κτήματος της θείας αυτού μακαρίτιδος Καστροβακίνας το γένος Μιχαήλ Ζερβού επι τούτοις δε ώρισεν Επιτροπήν συνισταμένην εκ του ανεψιού αυτού Σακελλαρίου Κλ. Ζερβού και των κ.κ. Ιωάννου Θ. Ολυμπίτου και Νικολάου Θ. Καλαβρού, όπως υπό την προεδρίαν της Α.Π. του μητροπολίτου ημών μεριμνήσωσιν περί της ταχείας εκτελέσεως του έργου, αποδέχονται μετά θερμοτάτης ευχαριστήσεως την προσφοράν ταύτην, τη πατρίδη ημών και αποφασίζουσιν όπως εξ ονόματος του τόπου εκφράσωσι τη Αυτού Πανοσιολογιότητι τω συμπολίτη ημών Αρχιμ. Νικηφόρω Ζερβώ, τω Μεγάλω τούτω Ευεργέτη της πατρίδος ημών διά την ευσεβή ταύτην, ευγενή και φιλοπάτριδα δωρεάν αυτού και παρακαλούσι την Αυτού Πανιερότητα όπως εξ ονόματος εαυτών και του τόπου ευαρεστηθή να διαβιβάση τη Αυτού Πανοσιολογιότητι τα ειλικρινή αυτών ταύτα αισθήματα, συνάμα δε μετά της περί Αυτήν ορισθείσης Ειδικής Επιτροπής προβώσιν αμέσως επί την εκτέλεσιν του θεαρέστου, ευγενούς και πατριωτικού τούτου έργου.
Εν Καλύμνω τη 30η.9.1905
Ο Πρόεδρος
Υπ. + Ο Λέρου και Καλύμνου Γερμανός
Ο Προεδρεύων
υπ. Μιχαήλ Ν. Τηλιακός
Οι Έφοροι
υπ. Ιωάννης Θ. Ολυμπίτης
υπ. Εμμανουήλ Ολυμπίτης
Οι Δημοτικοί Σύμβουλοι
υπ. Κλεάνθης Σ. Ζερβός
Δανιήλ Σ. Ζερβός
Σακελλάριος Κλ. Ζερβός
Νικόλαος Καλαβρός

Την επομένη (1.10.1905) ο Μητροπολίτης Γερμανός σύμφωνα με την απόφαση που διατυπώθηκε στο παρακάτω πρακτικό, έσπευσε να εκφράσει στον Αρχιμ. Νικηφόρο Ζερβό την ευγνωμοσύνη της Καλύμνου για την φιλοπάτριδα δωρεά του, με την παρακάτω επιστολή του.

Προς την Αυτού Πανοσιολογιότητα
τον Αρχιμανδρίτην κ. Νικηφόρον Ζερβόν
Ενταύθα
Πανοσιολογιότατε,
Προσκαλέσαντες χθές μ.μ. τους Εντιμότατους Δημογέροντας, Σύμβουλους, Εφόρους και την υπό της ημετέρας Πανοσιολογιότητος υποδεικνυομένην πενταμελή επιτροπήν, ανεκοινώσαμεν αυτοίς την χαρμόσυνον επιστολήν, δι’ ης αυτής εκδηλοί ότι αποφασίζει και αναλαμβάνει ιδία δαπάνη την ίδρυσιν εν Καλύμνω Ελληνικής Σχολής.
Πάντες ομοφώνως και μετά συγκινήσεως υποδέχθησαν την γενναίαν ταύτην δωρεάν και ηυχήθησαν υπέρ υγείας και μακροημερεύσεως της υμετέρας Πανοσιολογιότητος, παρακάλεσαν δε ημάς, να διερμηνεύσωμεν την μεγάλην αυτών χαράν και ευγνωμοσύνην, ου μόνον δι’ αυτών, αλλά και σύμπαντος του λαού της Καλύμνου του ουτωσί ευεργετουμένου.
Εκφράζοντες δε και ημείς την ενδόψυχον ημών χαράν και αγαλλίασιν και επικαλούμενοι ολοψύχως την ευλογίαν του Θεού, επί την υμετέραν Πανοσιολογιότητα και σύμπαντα τον ευφήμως γνωστόν υμέτερον συγγενικόν οίκον διατελούμεν.
υπ. + Ο Λέρου και Καλύμνου Γερμανός

Σε απάντηση της παραπάνω επιστολής, ο Αρχιμ. Νικηφόρος Σ. Ζερβός απάντησε «αυθημερόν» με την παρακάτω επιστολή του.

Προς την Α.Π. τον Μητροπολίτην Λέρου και Καλύμνου
κ.κ. Γερμανόν
Ενταύθα
Πανιερώτατε,
Μετά πλείστης όσης ευχαριστήσεως και ανεκφράστου αγαλλιάσεως έλαβον και ανέγνων την υπό σημερινήν ημερομηνίαν χρονολογουμένην επιστολήν της Υμετέρας Πανιερότητος, δι’ ης το μεν εκ μέρους των τε Δημογερόντων και Εφόρων της εμής πατρίδος και των υπ’ εμού διορισθέντων Επιτρόπων, το δε εκ μέρους αυτής τε και του λαού μοι εκφράζετε την τε αποδοχήν της εμής ταπεινής δωρεάς προς την εμήν προσφιλεστάτην πατρίδα δι’ οικοδομήν «ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ» προς την διανοητικήν εκπαίδευσιν και ηθικήν μόρφωσιν των τέκνων της πατρίδος και την ευγνωμοσύνην αυτών.
Και δή άσμενος επί την απάντησιν προαγόμενος ευχαριστώ την τε Υμετέραν Πανιερότητα, δια την άμεσον ενέργειαν Αυτής, προς διακοίνωσιν της εμής δωρητηρίου επιστολής και τους Δημογέροντας, Εφόρους και Επιτρόπους δια τα προς εμέ ευγενή αισθήματά των και πέποιθα ότι θέλει μοι παράσχει πάσαν ηθικήν συνδρομήν και επικουρίαν προς ταχεία αποπεράτωσιν του έργου, δεόμενος του Υψίστου όπως, ανεξιχνιάστω Αυτού Βουλή και Προνοία, φώτιση και άλλους δυναμένους να συντελέσουν το επ’ αυτοίς προς συμπλήρωσιν των αναγκαιούντων Εκπαιδευτικών και Φιλανθρωπικών Ιδρυμάτων, διά το καλόν της Πατρίδος και την πνευματικήν μόρφωσιν της μελλούσης γενεάς, ‘εσται στήριγμα αυτής.
Επί τούτοις ασπαζόμενος την Πανίερον Αυτής Δεξιάν
Διατελώ της Υμετέρας Πανιερότητος φίλος ολοπρόθυμος.
Εν Καλύμνω τη 1η.10.1905
υπ. Αρχιμ. Νικηφόρος Ζερβός

Μετά από λίγες ημέρες και συγκεκριμένα τη 15η.10.1905 η «Επιτροπή Ανεγέρσεως» της «ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ» υπέγραψε το παρακάτω συμβόλαιο, με τον εργολάβο οικοδομών Βασίλειο Αντιμασσάρη-Ψαρρό.

Σήμερον ημέραν Σάββατον 15.10.1905 η Επιτροπή επί της Ανεγέρσεως ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ δαπάναις του Αρχιμ. Νικηφόρου Ζερβού, αποτελουμένη εκ των κ. Νικολάου Καλαβρού, Ιωάννου Θ. Ολυμπίτου, Κλεάνθους Ζερβού, Δανιήλ Ζερβού και Σακελλαρίου Κλ. Ζερβού, αφ’ ενός και ο κτίστης Βασίλειος Αντιμασσάρης ή Ψαρρός συμβάλλονται τα εξής:
1ον. Ο κτίστης Βασίλειος Αντιμασσάρης ή Ψαρρός αναλαμβάνει να οικοδομήση το κτίριον της ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ επί του οικοπέδου, όπερ θα υποδείξη αυτώ η Επιτροπή εν τω κατά την Αγίαν Μαρίναν χωράφιον της οικογενείας Ζερβού και κατά το σχέδιον, όπερ είναι συντεταγμένον παρ’ Αλέκου Ανδρέη και εξηγηθή αυτώ.
Θέλει δε συνάξει επί του τόπου της οικοδομής δι’ ιδίας δαπάνης πάσαν την αναγκαίαν προς τούτο ύλην, οίον κακοπέτρας, πλάκας, πορσελάνην κ.τ.λ. και καταβάλει πάσαν φροντίδα, ώστε και τα υλικά να είναι πρώτης ποιότητος και η οικοδομή όσον το δυνατόν τελεία και πάντοτε κατά το υπόδειγμα του σχεδίου.
2ον. Η επιτροπή υποχρεούται, παρέχουσα τον αναγκαίον ασβέστην, ξυλείαν και είτι έτερον κατά την συνήθειαν είναι εις βάρος του ιδιοκτήτου του της οικοδομής να πληρώση εις τον Βασίλειον Ψαρρόν δι’ αμοιβήν της εργασίας του ταύτης και των υλικών 20 γρόσια το τετρ. Μέτρον, της όλης οικοδομής, εις ην θα συμπεριλαμβάνητε και η προς την όψιν κλίμαξ ενός μέτρου ύψους κατά το σχέδιον.
Εν Καλύμνω τη 15η.10.1905
Η Επιτροπή
υπ. Νικόλαος Καλαβρός
υπ. Ιωάννης Θ. Ολυμπίτης
υπ. Κλεάνθης Ζερβός
υπ. Δανιήλ Ζερβός
υπ. Σακελλάριος Κλ. Ζερβός
Ο Κτίστης
υπ. Βασίλειος Ψαρρός

Στο μεταξύ ο Μητροπολίτης Γερμανός σύμφωνα με την τάξη της Μεγάλης του Χριστού Εκκλησίας, ζήτησε με έγγραφο του, από τον Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως Ιωακείμ τον Γ’ να ενεργήσει τα δέοντα για την έκδοση από την υψηλή πύλη, Αυτοκρατορικού Φιρμανίου, που να επέτρεπε την άδεια ιδρύσεως Σχολής.

Η άδεια αυτή ήταν απαραίτητη για όλες τις τουρκοκρατούμενες περιοχές εκτός από τις λεγόμενες «Προνομιούχες».

Η Κάλυμνος την εποχή εκείνη απολάμβανε «καθεστώς πλήρους αυτοδιοικήσεως» και συγκαταλεγόταν μεταξύ των «Προνομοιούχων Νήσων των Νοτίων Σποράδων».

Γι’ αυτό και η ενέργεια του Μητροπολίτη Γερμανού-πιθανόν να μην το γνώριζε- δεν ήταν καθόλου σύμφωνη με τα προνόμια της Καλύμνου, όπως μας πληροφορεί το παρακάτω Σεπτό Πατριαρχικό Γράμμα.

Ιωακείμ ελέω Θεού Αρχιεπίσκοπος Κωνσταντινουπόλεως
Νέας Ρώμης και Οικουμενικός Πατριάρχης
Αριθμ. Πρωτ. 7854
Ιερώτατε Μητροπολίτα Λέρου και Καλύμνου Υπέρτιμε και Έξαρχε Σποράδων Νήσων εν αγίω Πνεύματι αγαπητέ αδελφέ και συλλειτουργέ της ημών Μετριότητος κ. Γερμανέ, χάρις ειν τη αυτής Ιερότητι και ειρήνη παρά Θεού.
Έχοντες υπόψη το από ζ’ παρελθόντος Οκτωβρίου μηνός Αδελφικόν γράμμα, δι’ ου αγγέλεται ότι ο αυτόθι τας διατριβάς ποιούμενος Οσιολογιώτατος Αρχιμ. Νικηφόρος Ζερβός ανέλαβε γενναιοφρόνως την ιδία δαπάνη ανέγερσιν Σχολής, ζητείται δε η ενέργεια των δεόντων προς έκδοσιν Αυτοκρατορικού Φιρμανίου, επειδή παρετηρήθη συνοδικός ότι η αιτούμενη περί τούτου Εκκλησιαστική ενέργεια απάδει προς τα προνομιακά του τόπου δικαιώματα, συνοδική διαγνώμη, εντέλλεται η Αυτής Ιερότης, ίνα εξετάσασα επακριβώς πληροφορήση ημάς περί του προκειμένου, δια τα περαιτέρω.
Η δε χάρις του Θεού και το άπειρον έλεος είη μετ’ αυτής.
απε΄ Δεκεμβρίου κη’
υπ. + Ο Κωνσταντινουπόλεως αγαπητός εν Χριστώ αδελφός

Μετά από ένα και πλέον μήνα και συγκεκριμένα την 26η.10.1905 έγινε με κάθε επισημότητα η τελετή της κατάθεσης του θεμελίου λίθου, όπως μας πληροφορεί το παρακάτω κείμενο.

Σήμερον την 26η.10.1905 έτους ημέραν της εβδομάδος Τετάρτην εορτήν του Αγίου Μεγαλομάρτυρος Δημητρίου του Μυροβλήτου, ετέθη ο θεμέλιος λίθος της μεταξύ Ποθαίας και Χώρας ανωτέρας Ελληνικής Σχολής, κατά το εξής πρόγραμμα.
Την πρωϊαν της 26ης εγένετο λειτουργία Αρχιερατική ρν τη Ιερά Εκκλησία του Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου, καθ’ ην εμνημονεύθησαν τα ονόματα του ζώντος Μεγάλου Ευεργέτου Αρχιμ. Νικηφόρου Ζερβού και πάντων των συγγενών αυτού, των αειμνήστων γονέων αυτού Σακελλαρίου και Θεμελίνας και της εκ πατρός μάμμης αυτού Καστροβακίνας.
Μετά δε την λειτουργίαν ετελέσθη αγιασμός περί τον τόπον του θεμελίου λίθου υπό του Μητροπολίτου Γερμανού, Παρόντων απάντων των προκρίτων της Κοινότητος Καλύμνου και απείρου πλήθους, είτα ανεγνώσθη η επί τον θεμέλιον λίθον ευχή και το συν το θεμελίω λίθο κατατεθέν κείμενο διαλαμβάνον ταύτα.
«Ανάσσσοντος Σουλτάν Αβδούλ Χαμίτ Χάν του Β’
Πατριαρχεύοντος Ιωακείμ του Γ’ επί Μητροπολίτου
Καλύμνου Γερμανού Θεοτοκά του Χίου,
ετέθη σήμερον την 26ην Οκτωβρίου του 1905
ημέραν της εβδομάδος Τετάρτην, ο θεμέλιος
ούτος λίθος της Σχολής, δαπάναις του Αρχιμανδρίτου
Νικηφόρου Ζερβού προε αϊδιον μνήμην των
αυτού γονέων Σακελλαρίου και Θεμελίνης».
Τούτων γενομένων ετέθη ο θεμέλιος Λίθος, είτα ανεγνώσθη ευχή υπέρ του Άνακτος και ύμνος προς Αυτόν, επίσης και προς τον Οικουμενικόν Πατριάρχην και τον Μητροπολίτην και τέλος απαγγέλθηκαν οι κατάλληλοι τη περιστάσει λόγοι, υπό του Ελλόγιμου Σχολάρχου κ. Νικολάου Καλαβρού και του κ. Γερασίμου Ζερβού ανεψιού του Δωρητού και εν ποίημα υπό του ετέρου ανεψιού Ιωάννου Κλ. Ζερβού.
Λήξασης της Τελετής άπαν το πλήθος διεχύθη περί τας τραπέζας εφ’ ων ήσαν παρατεθειμένοι λουκουμάδες και τα κατάλληλα ποτά προς τον χαιρετισμόν.
Ούτω δε επραγματοποιήθη το Γραφικόν «Αρχή του ήμισυ του παντός».
Είθε αισίως να τελεσθώσιν και τα εγκαίνια.

Αποκορύφωμα όμως της σεμνής αυτής τελετής ήταν ο παρακάτω λόγος που εκφωνήθηκε από τον Σχολάρχη της Καλύμνου Νικόλαο Καλαβρό.

Σεβαστέ Αρχιμανδρίτα και Μεγάτιμε Πολίτα
κ.κ. Νικηφόρε
Ιδού τέλος λαμβάνει σάρκα και υπόστασιν ο από τοσούτων ετών διαφλέγων την ευγενή σου καρδίαν πόθος να διαθέσης πολυετούς εργασίας και μόχθων τας οικονομίας υπέρ των τέκνων της φιλτάτης Πατρίδος σου και υπό την κραταιάν αιγίδα της Α.Α.Μ. του Ευγενεστάτου και Φιλοπρόοδου Άνακτος ημών, Σουλτάν Αβδούλ Χαμίτ Χαν του Β’, επιχειρείς τη ιδία δαπάνη ανέγερσιν μεγαλοπρεπεστάτου οικοδομήματος Ελληνικής Σχολής, προωρισμένον να χρησιμεύση προς φωτισμόν και μόρφωσιν ου μόνο της νεότητος της Πατρίδος σου, αλλά και των πέριξ γειτονικών μερών και το οικοδόμημα τούτου δωρείσαι τη Κοινότητι της Πατρίδος σου.
Οπόσης χαράς και αγαλλιάσεως πληροί τας καρδίας των συμπολιτών σου η ευγενής αυτή πατριωτική και κοινοφελεστάτη πράξις και δωρεά σου, δύνασαι να κατανοήσης εάν ρίψης απλούν μόνον βλέμμα επί των συρρευσάντων και παρισταμένων κατά την επισημοτάτην τελετήν της καταθέσεως του θεμελίου λίθου της Σχολής, οίτινες συνέρρευσαν ουχί όπως απολαύσωσιν ηδονής τινός και τερπνού θεάματος, αλλ’ όπως εκδηλώσουσι την χαράν και την άπειρον ευγνωμοσύνην αυτών προς μεγάτιμον συμπολίτην και σεβάσμιον λειτουργόν του Υψίστου, όστις τοσούτον γενναίως και αφειδώς προσφέρει τους καρπούς των πόνων και των ιδρώτων του, υπέρ της διανοητικής και ηθικής μορφώσεως των τέκνων αυτού.
Η Εκδήλωσις δε αυτή της χαράς και της ευγνωμοσύνης λαλεί ευγλωτέστερον παντός του ρητορικού λόγου και καθιστά περιττήν πάσαν δια λόγων εξύμνησιν της τοιαύτης σου πράξεως. Διότι, όπου τα έργα μόνο φωνάζουν, εκεί οι λόγοι αποβαίνουσιν περιττοί.
Όντως τιμής σεβασμού και ευγνωμοσύνης άξιοι είναι οι άνδρες εκείνοι, οίτινες τον βίον αυτών άπαντι αφιέρωσαν εις την εργασίαν, έζησαν εν πάση δυνατή εγκράτεια και στερήσει, κεντριζόμενοι υπό της ευγενούς επιθυμίας ν’ αποταμιεύσουσιν ουχί προς μέλλουσαν ανάπαυσιν και ευζωϊαν αυτών, αλλά προς αγαθοεργίαν και ωφέλειαν των ομοίων των και δικαίως οι τοιούτοι θεωρούνται και λέγονται «Ευεργέται των Κοινωνιών» εις την χορείαν των οποίων κατατάσσεται ως γενναιότατα και φιλοτιμότατα εκπληρώσας την προς την Πατρίδαν οφειλήν και το καθήκον του.
Συμπολίται,
Ολόκληρος 100/ετηρίς διέρρευσεν αφ’ ότου ήρχισε και εν τη ημετέρα Νήσω η παλιγγενεσία των Γραμμάτων, εν τούτοις κατά το μακρόν τούτο χρονικόν διάστημα τα Σχολεία ελειτουργούν εντός ιδιωτικών οίκων, πολλάκις υπό τας χείριστας συνθήκας, μόνο δε κατά την τελευταίαν 10/ετίαν κατωρθώθη να οικοδομηθώσι Δημοτικά των Αρρένων Σχολεία. Αλλά και εις τούτο την πρώτην ώθησιν και αφορμήν έδωκε η μακαρίτις Καστροβακίνα Μ. Σκόνη το γένος Ζερβού, δωρήσασα το κτήμα της, εφ’ ου ανηγέρθη η Α’ Δημοτική Σχολή. Γυνή αγράμματος έδειξεν ευγένεια ψυχής και καρδίας, ήτις έπρεπε να συγκινήση και παροτρύνη εις μίμησιν άλλους, εν κρείττονι διανοητική και υλική καταστάσει διατελούντας, όπερ δυστυχώς δεν έγινεν.
Ήδη ο ανεψιός αυτής Αρχιμ. Νικηφόρος Ζερβός, συνεχίζον εν ευρυτέρω κύκλω το αγαθοεργόν και κοινοφελές παράδειγμα αυτής, καταθέτει 500 λίρας Αγγλίας προς ανέγερσιν ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ επί γηπέδου, όπερ οι κληρονόμοι αυτής φιλοτίμως δωρούνται, και το λαμπρόν τούτο οικοδόμημα δωρείται τη Κοινότητι, ίνα χρησιμεύση υπό την ως άνω ιδιότητα.
Πόσης αξίας και σημασίας δια την πατρίδα μας είναι η δωρεά του σεβαστού ημών συμπολίτου, όστις θεραπεύει μίαν εκ των πρωτίστων αναγκών μας, έκαστος νομίζω το κατανοεί και επομένως πάσα σύστασις και ανάπτυξις της αξίας της δωρεάς είναι περιττή.
Έν μόνο ας ευχηθώμεν, όπως τάχιστα και άλλη ευγενής και πατριωτική καρδία, ως η του σεβαστού Αρχιμανδρίτου, ήτις θα αναλάβη και αναπληρώση και την άλλην επίσης σπουδαίαν μας ανάγκην δηλ. την ανέγερσιν Παρθεναγωγείου διότι η βασική αυτή ανάγκη επείγει και επιβάλλεται. Γένοιτο.

Δυστυχώς όμως ο αείμνηστος Αρχιμ. Νικηφόρος Ζερβός δεν καταξιώθηκε να χαρεί και την μεγάλη ημέρα των επισήμων εγκαινίων της Σχολής του. Και ενώ οι εργασίες της αποπεράτωσης του Διδακτηρίου συνεχιζόντουσαν απρόσκοπτα με την άμεση και καθημερινή προσωπική του επίβλεψη, προσβλήθηκε αιφνίδια από σκοτοδίνη και απεβίωσε την 12η Μαϊου 1906.

Ο θάνατός του και η κηδεία του, που τελέσθηκε την επομένη(13η.5) στον Καθεδρικό Ναό της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος Χριστού, ανηγγέλθησαν επίσημα στον Πατριάρχη Ιωακείμ τον Γ’ με το παρακάτω έγγραφο του Μητροπολίτη Γερμανού.

Προς την Α.Θ.Π. τον Οικουμενικόν Πατριάρχην
Εις Φανάριον-Βασιλευούσης
Παναγιώτατε,
Δια την νήσον Κάλυμνον η 12η Μαϊου ήτο ημέρα θλιβερά διότι κατ’ αυτήν εξεμέτρησε το ζήν ο πρώτος και Μέγας της Νήσου Ευεργέτης Πανοσιολ. Αρχιμανδρίτης Νικηφόρος Ζερβός, προσβληθείς αίφνης και απροσδοκήτως την προτεραίαν καθ’ οδόν, ενώ συνώδευε κηδείαν τινά, υπο σκοτοδίνης.
Επτά ώρες προ του θανάτου του μοι εξεδήλωσε την τελευταίαν του θέλησιν ενώπιον του Σχολάρχου κ. Νικολάου Καλαβρού ως και του ανεψιού του κ. Σακελλαρίου Κλ. Ζερβού ιατρού, ειπών σαφώς και καθαρώς «να φροντίσης να αποπερατωθή εντελώς η «ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ», όπως επεθύμουν και ότι χρήμα περισσεύη να διανεμηθή εξ ίσου μεταξύ των κληρονόμων μου. Χωρίς να λάβετε υπ’ όψιν την υπάρχουσα διαθήκη μου, ην θεωρώ άκυρον».
Η δε 13η ήτο ημέρα γενικού πένθους, διότι κατ’ αυτήν εκηδεύθη ο μακαρίτης μετά πάσης της δυνατής επιβλητικότητος ως πρώτος και Μέγας της Καλύμνου Ευεργέτης.
Της κηδείας προϊστατο ο Πανιερώτατος Μητροπολίτης Κώου κ. Ιωακείμ, ελθών εις Κάλυμνον τη 12ην Μαϊου κατ’ αίτησιν επισήμου τινός Κώου, μέλλοντος να τελέση του γάμου του εν Καλύμνω μετά Καλυμνιάς την 14ην, σήμερον δε επέστρεψε εις Κώ.
Εν τούτοις κατασπαζόμενος την Σεπτήν Δεξιάν της Προσκυνητής μου Υμετέρας Θειοτάτης Παναγιότητος επικαλούμαι τας ευχάς και ευλογίας Υμών.
Εν Καλύμνω τη 16η Μαϊου 1906
υπ. + Ο Λέρου και Καλύμνου Γερμανός

Στο παρακάτω έγγραφο του Μητροπολίτη Γερμανού, αξιοπρόσεχτη είναι η αναφορά στην τελευταία επιθυμία του Αρχιμ. Νικηφόρου Ζερβού για την αποπεράτωση α. της «ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ» του και β. για την διανομή χρημάτων στους κληρονόμους του, με την προϋπόθεση εάν θα περίσσευαν από την ανοικοδόμηση του Διδακτηρίου. Η επιθυμία του αυτή διατυπώθηκε και στην προφορική του διαθήκη, η οποία υπογράφτηκε από τους κληρονόμους του και στην συνέχεια καταχωρήθηκε στον «ΚΩΔΙΚΑ ΠΡΟΙΚΟΣΥΜΦΩΝΙΩΝ» της Μητροπόλεως Καλύμνου.

Επιπρόσθετα οι κληρονόμοι του, με Δωρητήριο παρεχώρησαν το χρηματικό ποσό των 100 λιρών Αγγλίας στην Κοινότητα της Καλύμνου, για την συνέχιση των οικοδομικών εργασιών του Διδακτηρίου δηλονότι το σύνολο των μεριδίων που θα έπαιρναν από την κληρονομιά, όπως μας βεβαιώνει το παρακάτω δωρητήριο γράμμα.

Σήμερον την 16ην Μαϊου του 1906ου έτους, ημέραν της εβδομάδος Τρίτην και ώραν 6ην μ.μ. ενεφανίσθησαν εν τω γραφείω της Ιεράς Μητροπόλεως Λέρου και Καλύμνου, ενώπιον εμού του Γραμματέως της Ιεράς Μητροπόλεως Γεωργίου Θ. Περόνη και χρέη συμβολαιογράφου εκτελούντος και επί παρουσία του της Α.Π. του Μητροπολίτου Λέρου και Καλύμνου κυρ. Γερμανού και των Μελών του Μικτού Εκκλησιαστικού Δικαστηρίου Γεωργίου Χατζηθεοδώρου και Κων/νου Πελεκάνου, οι κληρονόμοι του μακαρίτου Αρχιμανδρίτου Νικηφόρου Ζερβού, Χριστιανοί Ορθόδοξοι, υπήκοι Οθωμανοί, κάτοικοι Καλύμνου και εδήλωσαν ομοφώνος πάντες ότι δωρούνται εις μνήμην του αποβιώσαντος αδελφού αυτών Αρχιμ. Νικηφόρου Ζερβού, την 12ην Μαϊου εν. έτους, τη Κοινότητι Καλύμνου έκαστος ανά 20 λίρας τουρκικάς εκ της περιουσίας, ήν θα λάβωσιν εκ της κληρονομιάς του μακαρίτου, συμφώνως προς την κατά την σημερινήν συνεδρίαν του Μικτού Εκκλησιαστικού Δικαστηρίου Καλύμνου επικυρωθείσαν προφορικήν διαθήκην του αποβιώσαντος αδελφών αυτών υπό τους εξής όρους.
1ον. Μετά την παραλαβήν των χρημάτων και πρό της διανομής αυτών να γίνει κοινή συνεδρίασις και του Μητροπολίτου, των Δημογεροντοσυμβούλων, των Εφόρων και των Προκρίτων της Κοινότητος, ήτις να αποφασίση περί του Κοινοτικού έργου δι’ ο θέλει χρησιμοποιηθή η δωρεά αυτών και
2ον. Εις την Επιτροπήν, την οποίαν θα ορίση η γενική αυτή συνέλευσις, όπως διαχειρισθή την δωρεάν ταύτην, να είναι εν μέλος εκ των δωρητών.
Εφ’ ω και εις πίστωσιν συνετάχθη το παρόν δωρητήριον έγγραφον όπερ αναγνωσθέν εις επήκοον των Δωρητών, των παρόντων αξιοπίστων μαρτύρων, του Μητροπολίτου και των Μελών του Μ.Ε.Δ. υπεγράφη παρά πάντων και του Συμβολαιογραφούντος Γραμματέως.
Εν Καλύμνω τη 16η Μαϊου 1906
ΟΙ ΔΩΡΗΤΑΙ
υπ. Κλεάνθης Σ. Ζερβός
Διά τον απόντα σύζυγόν μου Δανιήλ Ζερβόν
Μαρία Δ. Ζερβού
Μαρία χήρα Μ. Σακελλαρίου Ζερβού
Ιωάννης Σ. Ορφανός
Δια την αγράμματον Νικητάδαιναν Ζερβού
Γεώργιος Ν. Μανιάς
Διά την Καλοτίναν Σ. Ζερβού
ΟΙ ΜΑΡΤΥΡΕΣ
υπ. Νικόλαος Καλαβρός
Ιωάννης Θ. Ολυμπίτης
ΤΑ ΜΕΛΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ
υπ. + Ο Λέρου και Καλύμνου Γερμανός
Γεώργιος Χατζηθεοδώρου
Κων/νος Πελεκάνος
Ο ΣΥΜΒΟΛΑΙΟΓΡΑΦΩΝ ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ
υπ. Γεώργιος Θ. Περόνης

Η ανέγερση του «ΝΙΚΗΦΟΡΕΙΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ» παρά το γεγονός ότι μετά τον θάνατο του Αρχιμανδρίτη Νικηφόρου Ζερβού, παρατηρήθηκε μια μικρή καθυστέρηση, αποπερατώθηκε την 20η Δεκεμβρίου 1906, όπως πληροφορούμαστε από το παρακάτω Πρακτικό της «Επιτροπής Ανεγέρσεως».

Η επί της ανεγέρσεως της Νικηφορείου Ελληνικής Σχολής Επιτροπή συνελθούσα σήμερον την 20ην.6.1906 εν τη Ιερά Μητροπόλει υπό την Προεδρίαν την Α.Π. του Μητροπολίτου κ. Γερμανού και λαβούσα υπόψη την γενομένην αποπεράτωσιν της Σχολής και την εις Λέρον χάριν των εορτών αναχώρησιν του Μητροπολίτου απεφάσισεν ομοφώνως τα εξής:
α. Να τελεσθώσι τα εγκαίνια της Σχολής την 21ην του επομένου έτους οπότε θα παρευρίσκονται ενταύθα η Α.Π. και καθ’ ην θα τελεσθή η Αρχιερατική Λειτουργία εν τω παρά την Σχολήν Ναϊδριον της Αγίας Μαρίνης και μετά το πέρας θα τελεσθή ο αγιασμός των εγκαινίων εν τη Σχολή και θα εκφωνηθή ο κατάλληλος λόγος υπό του Σχολάρχου κ. Νικολάου Καλαβρού.
β. Να προστεθή εν Μέλος εις την Εφορείαν εκ των αδελφών του μακαρίτου δωρητού ή εκ των τέκνων αυτών σεβασμού και ευγνωμοσύνης ένεκα, προς μνήμην του μακαρίτου, διοριζομένου παρά της Εκκλησιαστικής αρχής και ούτινος ή διακαιοδοσία θα περιορίζεται μόνο επί των αφορόντων την Νικηφόρειον Ελληνικήν Σχολήν.
Δια την Επιτροπήν Ανεγέρσεως
υπ. + Ο Λέρου και Καλύμνου Γερμανός
Αλλά το επόμενο έτος και συγκεκριμένα την 19η Ιανουαρίου 1907 συνήλθε η «Επιτροπή Ανεγέρσεως» και απεφάσισε ομόφωνα να προχωρήσει στην επίσημη τελετή των εγκαινίων, όπως μας πληροφορεί το παρακάτω πρακτικό.
Η επί Ανεγέρσεως της Νικηφορείου Ελληνικής Σχολής Επιτροπή συνελθούσα σήμερον εν τη Δημογεροντία υπό την προεδρίαν της Α.Π. του Μητροπολίτου κ. Γερμανού, εις κοινήν συνεδρίασιν μετά του Δημοτικού Συμβουλίου και της Εφορείας των Σχολών Καλύμνου, υπέβαλε τας κατά την συνεδρίαν του παρελθόντος μηνός και έτους διατυπωθείσας ευχάς αυτής, αφορώσας την Νικηφόρειον Ελληνικής Σχολήν.
Γενομένης δε συζητήσεως απεφασίσθησαν ομοφώνος παρά των ειρημένων σωματείων τα εξής:
α. Καίτοι, καθώς εδηλώθη υπό της επί της Ανεγέρσεως Επιτροπής, η εν λόγω Νικηφόρειος Ελληνική Σχολή δεν αποπερατώθη εντελώς, συμφώνως με το πνεύμα και την θέλησιν του δωρητού και με την από 16ης Μαϊου 1906 δηλωθείσαν υπό των συγκληρονόμων του Δωρητού υποχρέωσιν, ουχ’ ήττον επειδή το εσωτερικόν αυτής είναι ήδη κατάλληλον δια τον προορισμόν της Σχολής, αποφασίζεται όπως τελεσθώσι τα εγκαίνια αυτής την 28ην τρέχοντος ημέραν Κυριακήν καθ’ ην θα τελεσθή Αρχιερατική Λειτουργία εν τω Μητροπολιτικώ Ναώ του Σωτήρως Χριστού, παρόντων πάντων των Σωματείων και του Διδάσκοντος Προσωπικού των Σχολών, μετά το πέρας της Θείας Λειτουργίας, συνοδεία θέλει κατευθυνθή εις την Ελληνικήν Σχολήν, όπου θα τελεσθή ο αγιασμός των εγκαινίων και θα εκφωνηθή ο κατάλληλος λόγος υπό του Σχολάρχου κ. Νικολάου Καλαβρού.
β. Να προστεθή εν Μέλος εις την Εφορείαν, εκ των εξ αίματος συγγενών του Δωρητού εις ένδειξιν σεβασμού και ευγνωμοσύνης του μακαρίτου, του οποίου η δικαιοδοσία να περιορίζεται μόνο εις τα αφορώντα την Νικηφόρειον Ελληνικήν Σχολήν άνευ δικαιώματος ψήφου, κατά την εκλογήν του διδάσκοντος προσωπικού αυτής.
γ. Τα εκ των εισητηρίων της Σχολής εισπραττόμενα χρήματα θα κατατίθενται παρά των ειρημένω επόπτη, όπως δι’ αυτών πληρώνωνται ο Επιστάτης και ο Παιδονόμος της Σχολής και το πλεόνασμα να διατίθεται υπέρ των επισκευών της Σχολής και του καταρτισμού Βιβλιοθήκης και Οργανοθήκης. Ο Επιστάτης δε ούτος, όστις θα είναι και Παιδονόμος, θα διορίζεται παρά της Δημογεροντίας και της Εφορείας και θα προτιμάται εκ των συγγενών του Δωρητού και να έχη τα προς τουτο κατάλληλα προσόντα και να εκτελή τα καθήκοντα του, άλλως τα άνω Σωματεία δικαιούνται να αντικαταστήσωσιν αυτόν.
Ως τοιούτος δε διορίζεται από τούδε μέχρι της λήξεως του τρέχοντος σχολικού έτους ο τέως τοιούτος Νικόλαος Ιω. Ζερβός.
δ. Να συνταχθή, ψηφισθή, Ψήφισμα εκ μέρους της Κοινότητος και να ανακηρυχθή ο Μακαριστός Αρχιμ. Νικηφόρος Ζερβός ΜΕΓΑΣ ΕΥΕΡΓΕΤΗΣ ΤΗΣ ΠΑΤΡΙΔΟΣ. Το ψήφισμα τούτο μετά την τέλεσιν των εγκαινίων και μετά την παράδοσιν των κλειδιών της Σχολής, υπό της επί «της ΑΝΕΓΕΡΣΕΩΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ» εις τον Πρόεδρον της Δημογεροντίας θα αναγνωσθή υπ’ αυτού και θα αναρτηθή εν τη Αιθούση της Σχολής και
ε. Ως εορτή της Σχολής οριζεται η 26η Οκτωβρίου εκάστου έτους, ήτοι η ημέρα καθ’ ην ετέθη ο θεμέλιος λίθος της Σχολής.
Εν Καλύμνω τη 19η Ιανουαρίου 1907
Η επι της Ανεγέρσεως Επιτροπή
υπ. + Ο Λέρου και Καλύμνου Γερμανός
Ιωάννης Ολυμπίτης
Δανιήλ Ζερβός
Σακελλάριος Κλ. Ζερβός
Οι Εφόροι
Γεώργιος Ν. Κουντούρης, Αριστείδης Μιχ. Κουρεμέτης
ΟΙ ΔΗΜΟΓΕΡΟΝΤΕΣ
υπ. Μιχαήλ Ολυμπίτης
Εμμανουήλ Κρητικός
Το Δημογεροντιακόν Συμβούλιον
Σακελλάριος Τάταρης, Θεόφιλος Ρήγας, Νικόλαος Βουβάλης,
Κλεάνθης Ζερβός, Αντώνιος Ξυπολιτάς, Αριστοτέλης Μαγκλής,
Ιερόθεος Καραπιπέρης, Νικόλαος Τσικούρης

Ωστόσο τα επίσημα εγκαίνια του Νικηφορείου Γυμνασίου Καλύμνου έγιναν με επισημότητα την 30η Ιανουαρίου 1907, ανήμερα της μεγάλης εορτής των Τριών Ιεραρχών και των Ελληνικών Γραμμάτων, από τον αείμνηστο Μητροπολίτη Λέρου και Καλύμνου Γερμανό Θεοτοκά, συμπαραστατούμενο από τον Ιερό Κλήρο.

Στην τελετή των εγκαινίων παρευρέθησαν οι Δημογέροντες, τα Μέλη του Δημογεροντιακού Συμβουλίου και της Εφορείας Σχολών, οι Εκπαιδευτικοί με επικεφαλής τον Σχολάρχη της Καλύμνου Νικόλαο Καλαβρό, οι μαθητές και οι μαθήτριες των Δημοτικών Σχολείων, οι συγγενείς του αειμνήστου Αρχιμ. Νικηφόρου Ζερβού και πλήθος λαού από την Πόθια και τη Χώρα.

Μετά τα εγκαίνια το «ΝΙΚΗΦΟΡΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΚΑΛΥΜΝΟΥ» σαν τηλαυγής γαλάζιος φάρος άρχισε να φωτίζει τις καρδιές των σκλαβωμένων Ελληνοπαίδων της Καλύμνου και των γειτονικών νήσων κυρίως του βορειοδωδεκανησιακού συμπλέγματος, με τα θεία νάματα της Ελληνικής Παιδείας και της Ελευθερίας.